📜 YSK 135 Sayılı Genelge Maddeleri ve Pratik Karşılıkları: Sandık Kurulu Görev ve Yetkileri Rehberi
Giriş: Seçim Günü Hukuki Dayanağımız Neden YSK 135 Sayılı Genelgedir?
Seçim günlerinde Türkiye genelinde kurulan yüz binlerce sandıkta uygulanan kurallar, sandık kurulunun yetki sınırları ve sayım-döküm esasları tesadüflere veya kişisel inisiyatiflere bırakılamaz. Sandık alanındaki tüm operasyonların anayasası niteliğindeki temel metin, 298 Sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun ile Yüksek Seçim Kurulu (YSK) tarafından her seçim dönemi öncesinde güncellenerek yayımlanan 135 Sayılı Genelge'dir.
Sandık başında yaşanan anlaşmazlıkların, yetki aşımlarının ve kriz anlarının %90’ından fazlası görevlilerin veya vatandaşların 135 Sayılı Genelge maddelerine hakim olmamasından kaynaklanır. Bir usulsüzlükle karşılaşıldığında "Bence bu yanlış" demek hukuken hiçbir hüküm taşımaz; ancak "135 Sayılı Genelge'nin X. maddesi gereğince bu işlem mevzuata aykırıdır" demek sandık kurulunu derhal kanuni çizgiye çeker.
Bu dev rehberde, 135 Sayılı Genelge'nin kritik maddelerini, bu maddelerin sahada ne anlama geldiğini, yaşanabilecek vaka senaryolarını ve matbu şerh/itiraz metinlerini adım adım inceliyoruz.
I. BÖLÜM: Sandık Kurulunun Oluşumu, Yetki Sınırları ve Görev Dağılımı
1. Sandık Kurulunun Yasal Yapısı (Genelge Madde 3 ve 4)
Sandık kurulu bir başkan ile altı asıl üyeden oluşur. Genelge uyarınca kurulun teşekkülü şu şekildedir:
Sandık Kurulu Başkanı: Kamu görevlileri arasından ilçe seçim kurulu tarafından çekilen kura ve atama ile belirlenir.
Memur Üye: Yine kamu görevlileri arasından atanan ikinci resmi üyedir.
Siyasi Parti Temsilcileri (5 Üye): O ilçede son milletvekili genel seçiminde en çok oyu almış olan ilk beş siyasi partinin bildirdiği asıl üyelerden oluşur.
⚠️ Hukuki Detay & Genelge Şerhi: Sandık kurulu toplandığında parti üye sayısı eksikse, eksiklikler yedek üyelerle kapatılır. Eğer yedek üyeler de yoksa, sandık başında bulunan ve okuma-yazma bilen en yaşlı seçmenden başlanarak üye sayısı kanuni asgari rakam olan 4 kişiye tamamlanmadan oy verme işlemine başlanamaz.
2. Sandık Kurulunun Görev ve Yetkileri (Genelge Madde 6)
Sandık kurulunun temel yetki alanı sadece oy toplayıp saymak değildir. Genelge Madde 6 uyarınca kurulun yetkileri şunlardır:
Sandık alanında düzeni ve huzuru sağlamak (Gerektiğinde kolluk kuvvetinden yardım istemek).
Oy verme işlerini başlatmak, yürütmek ve zamanında bitirmek.
Sandığa atılan zarfları, oy pusulalarını saymak, dökümünü yapmak ve çetele tutmak.
Sayım sonunda ıslak imzalı sandık sonuç tutanağını düzenlemek ve onaylı birer örneğini siyasi parti müşahitlerine teslim etmek.
Sandık çevresindeki itiraz ve şikayetleri karara bağlamak, alınan kararları Sandık Tutanak Defteri’ne işlemek.
II. BÖLÜM: Seçim Günü Sabahı (06:30 - 08:00) Yapılması Zorunlu İşlemler
Sandık kurulunun en çok hata yaptığı aşama, sabah sandık açılmadan önceki hazırlık sürecidir. 135 Sayılı Genelge’nin 14, 15 ve 16. maddeleri sabah yetkilerini adım adım düzenler.
1. Oy Sandığının Boş Olduğunun Tespiti (Madde 14)
Saat 06:30’da sandık kurulu üyeleri ve müşahitler huzurunda sandık açılır. Sandığın tamamen boş olduğu orada bulunan herkese gösterilir. Ardından sandığın kapağı kapatılır ve güvenlik kelepçeleri/ipleri ile mühürlenerek kilitlenir.
2. Pusula ve Zarfların Mühürlenmesi (Madde 15)
İlçe seçim kurulundan teslim alınan paketler açılır.
Oy pusulalarının arka yüzü ilçe seçim kurulu filigranı kontrol edilerek sandık kurulu mührü ile mühürlenir.
Oy zarflarının arka yüzü yine sandık kurulu mührü ile mühürlenir.
🔴 Kritik Vaka Analizi (Mühürsüz Zarf/Pusula Krizi):
Senaryo: Oy sayımı gecesi sandıktan arkasında sandık kurulu mührü bulunmayan zarflar çıktı.
Mevzuat Karşılığı (Genelge Madde 43): Üzerinde İlçe Seçim Kurulu filigranı ve mührü bulunan, ancak sandık kurulunun sehven/unutarak arkasını mühürlemediği zarflar ve pusulalar, oyun sahteliği yönünde ikna edici bir delil veya itiraz yoksa GEÇERLİ sayılır. Sandık kurulunun ihmali seçmenin oy hakkını yakamaz.
III. BÖLÜM: Oy Verme Sürecinde Yaşanan Krizler ve YSK Genelge Çözümleri
1. Kimlik Doğrulama Uyuşmazlıkları (Genelge Madde 27)
Sandık kurulu, T.C. Kimlik numarasını taşıyan resmi ve fotoğraflı bir belge olmadan seçmene oy kullandıramaz.
T.C. No Yazmıyorsa: Eski tip nüfus cüzdanında T.C. No yazmıyorsa, seçmen yanında T.C. No gösteren resmi bir belge (Vukuatlı nüfus kayıt örneği, ehliyet vb.) ibraz etmek zorundadır.
Fotokopi Kimlik: Fotokopi, telefon ekranından gösterilen kimlik görüntüsü veya öğrenci kartı ile oy kullanılamaz.
2. Kabine Telefon/Cihazla Giriş Yasağı (Genelge Madde 29)
Genelge Madde 29 gereğince, seçmenin gizli oy kullanma kabinine cep telefonu, fotoğraf makinesi, akıllı saat gibi görüntü kaydedici cihazlarla girmesi kesinlikle yasaktır.
Cihazlar kabine girmeden önce sandık kuruluna teslim edilir.
Uyarılara rağmen cihazla kabine girmekte ısrar eden veya içeride fotoğraf çeken kişiye oy kullandırılmaz, hakkında adli işlem yapılmak üzere tutanak tutulur ve kolluğa bildirilir.
3. Engelli ve Yaşlı Seçmenlerin Oy Kullanması (Genelge Madde 31)
Engelli Seçmenler: Görme veya bedensel engeli açıkça belli olan seçmenler, akrabalarından biri veya başka bir seçmenin yardımıyla oylarını kullanabilirler. Bir seçmen seçim günü en fazla bir engelliyeyardım edebilir.
Sandık Görevlilerinin Yasağı: Sandık kurulu başkanı veya üyeleri hiçbir şekilde kabine girerek engelli seçmene yardım edemez. Akrabası olsa dahi kurul üyesinin refakat etmesi genelge ihlalidir.
IV. BÖLÜM: Oy Sayım ve Döküm Prosedürü (En Kritik Aşama)
Saat 17:00'de oy verme süresi bittiğinde, sandık başkanı oy vermeyi durdurur. Sayım işlemleri alenidir; yani salonda bulunan tüm vatandaşlar, müşahitler ve basın mensupları sayımı engellememek kaydıyla izleyebilir.
V. BÖLÜM: Sık Yapılan Usulsüzlükler ve Matbu İtiraz Şerhi Örnekleri
Sandık başında herhangi bir mevzuat ihlali tespit edildiğinde, müşahit veya seçmen olarak yapmanız gereken ilk şey durumu sözlü ifade etmek, çözülmezse yazılı itiraz dilekçesini sandık kuruluna sunmaktır.
Dilekçe / Şerh Örneği 1: Mühürsüz Zarf / Pusula İtirazı
...... İLÇE SEÇİM KURULU BAŞKANLIĞI'NA
(...... Numaralı Sandık Kurulu Aracılığıyla)
Sandık No: ......
Şikayet Eden: (Adınız Soyadınız - T.C. No - Müşahit/Seçmen Unvanı)
Konu: Oy sayımı sırasında mevzuata aykırı değerlendirilen mühürsüz oy pusulaları/zarfları hakkındadır.
Açıklamalar:
Yukarıda numarası belirtilen sandıkta yapılan oy sayım döküm işlemi sırasında; arkasında YSK filigranı bulunmayan / sandık kurulu mührü taşımayan ve sahtelik şüphesi barındıran ...... adet zarf/pusula geçerli sayılarak çeteleye işlenmiştir.
YSK 135 Sayılı Genelge'nin 43. maddesi gereğince, filigransız ve mühürsüz pusulaların geçersiz sayılması gerekmektedir.
Sonuç ve İstem: Sayılan sebepten ötürü, usulsüz olarak geçerli sayılan söz konusu oyların GEÇERSİZ sayılmasını ve bu durumun Sandık Tutanak Defterine şerh olarak işlenmesini saygılarımla arz ve talep ederim.
Tarih: .../.../2026
İmza: ........................
VI. BÖLÜM: Müşahitlerin Yasal Hakları ve Sandık Çevresi Tutanak Dağıtımı
Genelge Madde 45 gereğince, oy sayım ve döküm işlemleri tamamlandıktan sonra sandık kurulu başkanı düzenlediği Islak İmzalı Sandık Sonuç Tutanağı'nı tüm üyelere imzalatır ve sandık kurulunun mührüyle mühürler.
Müşahitlerin Tutanak Alma Hakkı: Sandıkta bulunan siyasi parti müşahitleri, ıslak imzalı ve mühürlü tutanağın onaylı bir suretini alma hakkına kanunen sahiptir. Sandık başkanı "Tutanak bitti, size veremem" diyemez.
Tutanak Asılması: Islak imzalı tutanağın bir nüshası herkesin okuyabileceği şekilde sandık itildiği odanın kapısına/duvarına asılır ve en az 1 hafta süreyle orada kalır.