Filigranlı Kâğıttan Çuval Düğümüne: 1 Pusulanın 24 Saatlik Yolculuğu
Bir seçim sabahı saat sekizde ahşap bir paravanın ardına geçer, masadaki ahşap saplı siyah ıstampa mührünü kavrar ve bir partinin ya da adayın altındaki yuvarlağa "TERCİH" veya "EVET" damgasını vurursunuz. Pusulayı ortadan ikiye katlar, sarı zarfın içine yerleştirir, kapağını yapıştırır ve pleksiglas şeffaf sandığın yarığından içeri bırakırsınız.
Tüm bu işlem ortalama kırk beş saniyenizi alır.
Fakat o kırk beş saniyede sandığa süzülen kâğıt parçası, sıradan bir matbaa ürünü değildir. Devletin en güvenlikli matbaalarında filigranla yoğrulan, sabahın ilk ışıklarında ant içen memurlar tarafından mühürlenen,gece yarısı adliye koridorlarında polis eskortuyla taşınan ve nihayetinde bir ulusun kaderini belirleyen bir vesikadır.
İşte tek bir oy pusulasının matbaadaki doğumundan ilçe seçim kurulu arşivindeki çelik kasaya uzanan 24 saatlik mikro biyografisi.
Saat 05:30 – Mühürlü Çuvalların Uyanışı
Hikâye, pusulanın henüz seçmenle buluşmadığı, sokakların zifiri karanlık olduğu saatlerde başlar.
Türkiye genelinde yaklaşık 200 bin sandık kurulu başkanı, evlerinden çıkarak ya önceden teslim aldıkları ya da sabahın köründe ilçe seçim kurullarından ve okul sorumlularından teslim edilecek jüt oy çuvallarını teslim almaya gider.
O çuvalın içinde henüz "oy" sıfatı kazanmamış yüzlerce kâğıt yaprağı beklemektedir. Devlet Malzeme Ofisi (DMO) tarafından özel izinle üretilen bu kâğıtlar, piyasada bulunması imkânsız olan özel bir filigran taşır: Işığa tuttuğunuzda içinde YSK amblemi ve kılcal damarlar gibi parlayan mikro güvenlik lifleri görünür. Sahtesinin basılmasını imkânsız kılan bu kâğıt, sandık kurulunun masasına döküldüğü an resmi süreç başlar.
Saat 06:30 – And İçme Töreni ve İlk Mühür
Okulun 2. katındaki 1042 numaralı derslikte sandık kurulu toplanır. Kamu görevlisi bir başkan, bir memur üye ve siyasi partilerin bildirdiği beş asil üye... Masa kurulur, sandık ortaya çekilir.
İlk iş, 298 sayılı Kanun’un emrettiği yemin merasimidir:
"Hiçbir tesir altında kalmaksızın, hiç kimseden korkmadan, vicdanımın emrine uyarak vazifemi tam bir tarafsızlıkla yapacağıma namusum ve vicdanım üzerine ant içerim."
Yeminin ardından pusulanın ilk hukuki zırhı giydirilir: Arka yüz mühürlemesi.
Sandık kurulu başkanı, ilçe seçim kurulundan teslim aldığı ve arkasında o sandığın numarası ile YSK amblemi kazınmış çinko sandık mührünü ıstampaya basar. Paketinden yeni çıkan pusulalar tek tek sayılır. Her bir pusulanın arka yüzüne, tam ortalayacak şekilde sandık kurulu mührü vurulur.
Arkası mühürlenmemiş bir pusula kural olarak geçersizdir; bu mühür, kâğıdın dışarıdan getirilmediğinin, o sandığa ait olduğunun ilk fiziki kanıtıdır.
Saat 07:45 – Boş Sandığın Kilitlenmesi
Sandık kurulu, pleksiglas şeffaf sandığın kapağını açar. Sandığın tamamen boş olduğu parti müşahitlerine ve kurul üyelerine gösterilir. Kapak kapatılır ve sandığın kenarlarındaki deliklerden geçirilen plastik kilitler (numaralı güvenlik kelepçeleri) çekilerek kilitlenir. Kilitlerin üzerindeki seri numaraları tutanak defterine tek tek işlenir.
Artık sandık hazırdır. Pusulalar deste halinde masanın üzerine konur.
Saat 08:00 – 17:00 – Kabinin Sessizliği ve Sandığın Dibine Düşüş
Saat tam 08.00’de ilk seçmen içeri girer. Kimlik kontrol edilir, seçmen kütüğündeki sıra numarası bulunur.Sandık kurulu başkanı, arkası mühürlü bir pusulayı, sarı renkli zarfı ve "TERCİH" mührünü seçmene uzatır.Cep telefonları masaya bırakılır.
Seçmen paravanın ardına geçer. Pusula o 30 saniye boyunca havada asılı kalır. Mühür vurulur:
Mürekkep kâğıdın gözeneklerine işler.
Pusula, mührün karşıdaki rakip partinin üzerine bulaşmaması için dışa değil, genellikle içe doğru katlanır.
Zarfın içine itilir.
Kabinden çıkan seçmen zarfı sandığın yarığından içeri atar. Pusula, sandığın tabanındaki diğer zarfların arasına karışır. Seçmen kütük defterine imzasını atar. O kâğıt artık sadece bir kâğıt değil; anayasal bir irade,meclisteki bir sandalye, bir şehrin geleceğidir.
Saat 17:00 – Sandığın Kırılan Kilitleri ve Sayım Başlangıcı
Saat beş çaldığında okulun kapıları kapanır. Sıradaki son seçmen de oyunu kullandıktan sonra sandık odasında hayat durur. Kapı ardına kadar açılır; çünkü 1950'den bu yana Türk seçim hukukunun en kutsal ilkesi devrededir: Açık Tasnif.
Sayımı herkes izleyebilir; gizlilik sadece oy verirken geçerlidir, sayarken değil.
İmza Sayımı: Önce seçmen listesindeki imzalar sayılır. Sandıktan kaç oy çıkması gerektiği baştan belirlenir (örneğin: 320 seçmenden 285 imza).
Kullanılmayan Pusulaların İmhası: Sandık henüz açılmadan, masada kalan artmış boş pusulalar sayılır,paketlenir, sicimle bağlanır ve mühürlenerek kenara kaldırılır. Bu işlem, sonradan sandığa oy eklenmesini fiziksel olarak engeller.
Kilitlerin Kesilmesi: Sandığın numaralı plastik kelepçeleri kesilir. Sandık ters çevrilir ve tüm zarflar masanın üzerine dökülür.
Saat 17:30 – Sarı Zarfın Açılışı ve Sayım Döküm Cetveli
Zarflar tek tek sayılır. İmza sayısı ile zarf sayısı karşılaştırılır. Eğer zarf sayısı fazla çıkarsa, sandık kurulu başkanı gözü kapalı rastgele fazla zarfları çeker ve açmadan yakarak ya da yırtarak imha eder. Eşitlik sağlandığında sayım başlar.
Sandık başkanı zarfı yırtar, pusulayı iki eliyle tutarak masadakilerin ve arkadaki müşahitlerin göreceği şekilde havaya kaldırır:
"Cumhuriyet Halk Partisi!" ya da "Adalet ve Kalkınma Partisi!"
Bu esnada masada oturan iki ayrı üye, önlerindeki devasa Sayım Döküm Cetveli'ne (Çetele) kurşun kalemle beşli çizgiler çekmeye başlar:
Her çizgi, pusulanın üzerindeki mührün bir aynasıdır. Pusula, masanın üzerindeki geçerli oylar öbeğine yerleştirilir. Eğer mühür iki partinin tam sınır çizgisine basılmışsa, zarftan yabancı bir madde çıkmışsa veya pusula yırtıksa başkan durur: Kurul oylama yapar, oyun geçerli olup olmadığına karar verir ve gerekçesini tutanak defterine yazar.
Saat 19:30 – Islak İmzalı Tutanak: Pusulanın Dijital Çağdaki İkizi
Tüm zarflar bittiğinde çetelerdeki çizgiler sayılır. Sayılar toplanır, sağlaması yapılır. Şimdi sürecin en kritik belgesi masaya konur: Sandık Sonuç Tutanağı.
Bu tutanak, karbon kâğıtlı çok nüshalı özel bir matbu formdur:
Sandık numarası,
Kayıtlı seçmen sayısı,
Oy kullanan seçmen sayısı,
Geçerli oy sayısı,
Geçersiz oyların sayısı ve gerekçeleri,
Partilerin ve adayların tek tek aldıkları oy rakamla ve yazıyla yazılır.
Form doldurulduktan sonra kurul başkanı, memur üye ve masadaki tüm siyasi parti temsilcileri belgenin altına ıslak imzalarını atar. Sandık mührü basılır.
Bu tutanağın bir nüshası hemen o sınıfın kapısına, vatandaşların ve basının görmesi için asılır. Diğer nüshaları parti müşahitleri kapışır; cep telefonlarıyla fotoğrafları çekilir ve genel merkezlerin dijital veri tabanlarına saniyeler içinde yüklenir.
Saat 20:30 – Jüt Çuvalın Düğümü ve Polis Eskortu
Sayımı biten pusulalar, geçerli ve geçersizler ayrı paketler halinde tekrar destelenir. Zarf artıklarıyla birlikte devasa jüt çuvalın içine doldurulur.
Çuvalın ağzı kalın beyaz sicimle boğulur. Düğümün üzerine sandık kurulu mührü vurulmuş kırmızı balmumu damlatılır veya mühürlü kurşun plaka sıkıştırılır. Artık çuval açıldığı an mührün bozulacağı bir güvenlik kozasına girmiştir.
Sandık başkanı çuvalı sırtlar. Yanına kura ile belirlenen iki kurul üyesi (biri iktidar, biri muhalefet partisinden) verilir. Okulun önünde bekleyen polis veya jandarma aracına binilir. Pusula, sireni çalan devriye aracının arka koltuğunda ilçe seçim kurulunun kurulduğu adliye sarayına doğru yola çıkar.
Saat 23:00 – İlçe Seçim Kurulu ve Çelik Kasanın Kapanışı
Adliye koridorları ana baba günüdür. Yüzlerce sandık başkanı ellerinde çuvallarla saatlerce hâkim karşısına çıkmak için sıra bekler.
Sıra geldiğinde:
Kıdemli hâkim ve ilçe seçim kurulu memurları çuvalın üzerindeki mührü ve sicimi kontrol eder.
Sandık sonuç tutanağındaki veriler, YSK'nın merkezi seçim sistemi olan SEÇSİS ekranına görevli memur tarafından girilir.
Giriş yapıldığı anda sandık başkanı ve üyelerine teslim tesellüm tutanağı verilir.
Ağzı mühürlü o çuval; adliyenin bodrum katında bulunan, pencereleri demir parmaklıklı, kapısı çift kilitli ve güvenlik kameralarıyla 24 saat izlenen çelik arşive kaldırılır.
Pusula, 24 saat önce başladığı yolculuğunu tamamlamıştır. Birkaç yıl boyunca olası itirazlar veya ceza davaları için o çuvalın içinde sessizce bekleyecek, ardından kanuni süresi dolduğunda tutanakla imha edilecektir. Ancak arkasında bıraktığı o tek bir imza ve mühür, ülkenin yönetimini çoktan belirlemiştir.