Cübbelerin Sandık Savaşı: İstanbul Barosu Seçimlerinde Kulisler, Blok Oylar ve Sayım Geceleri
Türkiye’de siyasi partilerin genel seçimleri milyonların gözü önünde cereyan eder; peki ya ülkenin en örgütlü,kanunları en iyi bilen ve usul hatalarını anında yakalayan 60 bini aşkın hukukçusu sandık başına gittiğinde ne olur?
Cevap basit: Ortaya genel seçimleri aratmayan bir kulis trafiği, fraksiyon savaşları, salon mitingleri ve gece yarılarına kadar süren amansız bir sayım mücadelesi çıkar. Dünyanın en kalabalık barolarından biri olan İstanbul Barosu’nun iki yılda bir yapılan genel kurulu, salt bir meslek örgütü seçimi değildir; Türkiye'nin yargı siyasetinin, muhalefet dinamiklerinin ve ideolojik kamplaşmalarının doğrudan mikrokozmosudur.
Burada oy sayan da sayımı denetleyen de itiraz dilekçesini yazan da avukattır. Dolayısıyla tek bir usul hatası dahi sandık başında affedilmez.
1. Haliç'in Kıyısında Bir Dev: Baro Genel Kurulunun Ritüeli
İstanbul Barosu seçimleri geleneksel olarak iki günlük bir maratondur. İlk gün Haliç Kongre Merkezi'nde veya Lütfi Kırdar'da genel kurul toplanır; raporlar ibra edilir, adaylar kürsüden konuşur. İkinci gün ise devasa bir oy verme istasyonuna dönen salonda sandıklar kurulur.
Salona adım attığınız andan itibaren sizi bir siyasi parti kongresinden farksız bir atmosfer karşılar:
Giriş kapılarından oy kabinlerine kadar uzanan yüzlerce metrelik koridor boyunca dizilmiş stantlar,
Cübbeleriyle broşür dağıtan genç stajyer avukatlar,
Yüksek sesle atılan sloganlar,
Hukuk bürolarının kıdemli ortaklarının genç meslektaşları ikna etmeye çalıştığı kahve köşeleri.
Bu devasa organizasyonda oy kullanan seçmen profili sıradan değildir. Seçmen; usul hukukunu, Avukatlık Kanunu'nu, 298 sayılı Seçim Kanunu'nu ezbere bilen bir kitledir. Bu yüzden baro seçimleri, sandık güvenliğinin ve mevzuat titizliğinin en üst seviyede uygulandığı bir laboratuvar gibidir.
2. Gruplar Arenası: Kim Kiminle Yarışır?
Baro seçimlerinde siyasi parti amblemleri yer almaz; ancak her grup, Türkiye'nin siyasi ve hukuki yelpazesindeki belirli bir damarı temsil eder.
┌──────────────── Önce İlke Çağdaş Avukatlar Grubu (Geleneksel Cumhuriyetçi / Merkez Sol)
│
├──────────────── Avukat Hakları Grubu (Meslek Odaklı / Merkez / Genç Kuşak)
BARO ──┼──────────────── Çağdaş Avukatlar Grubu - ÇAG (Sosyalist / İlerici Sol)
SEÇİMİ ├──────────────── Özgürlükçü Demokrat Avukatlar - ÖDAV (Kürt Hareketi / Çoğulcu Sol)
│
├──────────────── Hukukun Üstünlüğü Platformu (Muhafazakâr / Milliyetçi)
│
└──────────────── Bağımsız Adaylar & Bölünen Fraksiyonlar
Önce İlke Çağdaş Avukatlar Grubu: Uzun yıllardır baronun yönetimini elinde tutan omurga. Kendi içinde bölünmeler yaşasa da geleneksel tabanı güçlü bir yapı.
Avukat Hakları Grubu (AHG): Son dönemde siyasi kutuplaşmadan bıkan, "önce avukatın geçimi,adliyedeki saygınlığı ve ekonomik hakları" söylemiyle sahneye çıkan ve özellikle genç avukatların blok oylarını toplayan dinamik aktör.
Çağdaş Avukatlar Grubu (ÇAG) ve ÖDAV: İnsan hakları, hak ihlalleri ve ceza hukuku alanında sert muhalefet yürüten sol kanat.
Hukukun Üstünlüğü Platformu: İktidar yanlısı ve muhafazakâr hukukçuları bir araya getiren blok (çoklu baro döneminde 2 No'lu Baro'ya kısmen kaysa da ağırlığını koruyan yapı).
3. "Çarşaf Liste" Satrancı ve Blok Oyların Kırılması
İstanbul Barosu seçimlerini genel seçimlerden ayıran en teknik husus, oy pusulası ve liste matematiğidir.
Seçimler kural olarak çarşaf liste (tüm adayların tek bir pusulada yer alması) veya blok liste mantığıyla yapılır; fakat seçmen bir grubun başkan adayını seçerken, yönetim kurulu listesinden istemediği isimlerin üzerini çizip başka bir grubun adayını yazma ya da işaretleme (anahtar liste delme) hakkına sahiptir.
İşte kulislerin en sertleştiği yer burasıdır:
"Anahtar Liste Delme" Sanatı
Gruplar kapıda avukatlara kendi hazır listelerini verir. Ancak tecrübeli ceza avukatları veya bağımsız düşünen gruplar kapalı kabine girdiklerinde:
X grubunun başkan adayına oy verip,
Yönetim kuruluna Y grubunun popüler bir insan hakları savunucusunu,
Disiplin kuruluna ise Z grubunun tecrübeli bir ticaret hukukçusunu ekleyebilir
Bu durum, seçim sonuçlandığında başkanın bir gruptan, ancak yönetim kurulu üyelerinden birkaçının rakip gruptan seçilmesine yol açabilir. Nitekim baro tarihinde listenin delindiği, başkanın tek başına kalıp rakip yönetim kuruluyla çalışmak zorunda kaldığı tarihi seçimler yaşanmıştır.
4. Sayım Gecesi: Adliye Hakiminin Bile Terlediği Anlar
Saat 17.00'de sandıklar kapandığında amfide veya fuaye alanında nefesler tutulur. Sayım işlemini yürüten ilçe seçim kurulu memurları ve hâkimleri için en zorlu görev başlamıştır; çünkü sandığın etrafını saran onlarca müşahit sıradan vatandaş değil, çapraz sorgu ve itiraz uzmanı olan avukatlardır.
Her bir pusula açıldığında tartışma çıkar:
"Pusulanın arkasındaki mühür silik basılmış, geçersizdir!"
"Hayır, seçmenin iradesi nettir, 298 sayılı Kanun gereği geçerli sayılmalıdır!"
"Bu isim tükenmez kalemle çizilmiş ama yanına imza atılmamış, kurul içtihadına aykırıdır!"
Genel seçimlerde çoğu zaman gözden kaçabilecek en ufak bir paraf eksikliği veya kâğıttaki yırtık, baro sandıklarında yarım saatlik bir hukuki müzakereye dönüşür. Tutanak defterine şerh düşürmek için sıraya giren avukatların hukuki argümanları karşısında sandık kurulu başkanları her pusulayı adeta bir mahkeme celsesi gibi yönetmek zorunda kalır.
5. Genç Avukatlar ve Değişen Dinamikler
Son yıllarda baro seçimlerinin kaderini değiştiren en büyük olgu, hukuk fakültelerinin sayısındaki patlama ve mesleğe yeni adım atan genç avukatlar olmuştur.
Eskiden baronun kıdemli üstatlarının ve büro sahiplerinin kontrol ettiği blok oylar, bugün asgari ücretle çalışan,adliyelerde haciz memurlarıyla mücadele eden, ekonomik darboğazdaki genç avukat dalgasıyla sarsılmaktadır.
Bu kitle, geleneksel siyasi kavgalardan ziyade:
CMK ücretlerinin düşüklüğünü,
Adliye koridorlarındaki x-ray ve güvenlik muamelelerini,
Genç avukatların ofis açma maliyetlerini sandığa taşımıştır.
Artık Haliç Kongre Merkezi'nde seçimi kazananlar sadece büyük siyasi bildiriler yayınlayanlar değil; stajyer ve genç avukatların dertlerine dokunan, dijital kampanyaları doğru yöneten ekipler olmaktadır.
Sonuç
İstanbul Barosu seçimleri; siyasetin, hukukun ve bireysel iradenin doğrudan çarpıştığı benzersiz bir demokrasi vitrinidir.
Parti genel başkanlarının emir veremediği, her seçmenin bağımsız bir karar mercii olduğu ve sandık başındaki her pusulanın hukukun katı kurallarıyla denetlendiği bu yarış; Türkiye'de sandık kültürünün ve hak arama bilincinin ulaştığı en sofistike noktayı simgeler.